10 kluczowych faktów o samorządzie powiatowym

• Data uchwalenia: Ustawa została uchwalona 5 czerwca 1998 roku i była kluczowym elementem wielkiej reformy administracyjnej Polski (weszła w życie 1 stycznia 1999 r.).
• Zadania ponadgminne: Powiat nie jest nadrzędny wobec gminy. Wykonuje zadania o charakterze ponadgminnym, np. prowadzenie szkół średnich, szpitali powiatowych, urzędów pracy czy dbanie o drogi powiatowe.
• Osobowość prawna: Powiat ma osobowość prawną, co oznacza, że może samodzielnie nabywać mienie, zarządzać swoimi finansami i zaciągać zobowiązania (np. kredyty na inwestycje).
• Dwa główne organy: Organem stanowiącym i kontrolnym jest Rada Powiatu, natomiast organem wykonawczym – Zarząd Powiatu.
• Wybór Starosty: W przeciwieństwie do wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, Starosta nie jest wybierany przez mieszkańców w wyborach bezpośrednich. Wybiera go Rada Powiatu.
• Skład Zarządu: Członkowie zarządu powiatu (w tym wicestarosta) nie muszą posiadać mandatu radnego. Mogą to być specjaliści z zewnątrz, powołani przez radę na wniosek starosty.
• Miasta na prawach powiatu: Ustawa definiuje miasta na prawach powiatu (tzw. powiaty grodzkie). Są to gminy, które oprócz zadań gminnych wykonują również wszystkie zadania powiatu (np. duże miasta jak Warszawa, Kraków, Częstochowa).
• Kryterium nadzoru: Działalność powiatu podlega nadzorowi państwa, ale wyłącznie pod względem legalności (zgodności z prawem), a nie celowości politycznej czy gospodarności.
• Zarząd komisaryczny: Jeśli organy powiatu chronicznie nie wywiązują się ze swoich zadań, Prezes Rady Ministrów może na wniosek ministra je zawiesić i wprowadzić zarząd komisaryczny (maksymalnie na 2 lata).
• Organy nadzoru: Instytucjami uprawnionymi do nadzoru nad samorządem powiatowym są Prezes Rady Ministrów oraz Wojewoda, a w sprawach finansowych – Regionalna Izba Obrachunkowa (RIO).